Szarzenie drewna, z którego wykonany jest taras, to problem, z którym mierzy się większość właścicieli drewnianych tarasów, często już po pierwszym sezonie. Szarzenie drewna to naturalny proces, który można znacznie spowolnić w czasie dzięki użyciu właściwych olejów penetrujących z filtrem UV. Jeżeli jednak drewno już zszarzało to są odpowiednie metody, które pomogą przywrócić pierwotny wygląd drewnianego tarasu.
Dlaczego drewno na tarasie szarzeje?
Szarzenie drewna to nieuchronna konsekwencja ekspozycji na czynniki atmosferyczne. Nie jest oznaką gnicia ani uszkodzenia struktury drewna, choć wiele osób tak to interpretuje. Za zmianę barwy odpowiada przede wszystkim degradacja ligniny, czyli naturalnego lepiszcza komórkowego, które nadaje drewnu ciepłą, brązową barwę.
Promieniowanie UV rozkłada cząsteczki ligniny w warstwie powierzchniowej. Następnie deszcz i wiatr wypłukują zdegradowane fragmenty, odsłaniając jasne włókna celulozowe. Efektem jest charakterystyczna patyna srebrzystoszara, którą można zaobserwować na niemal każdym nieimpregnowanym tarasie po upływie kilku miesięcy od montażu.
Tempo szarzenia drewna różni się znacząco w zależności od gatunku:
- Sosna i świerk (najpopularniejsze w Polsce) szarzeją bardzo szybko, widoczne zmiany koloru pojawiają się już po 4-8 tygodniach ekspozycji bez zabezpieczenia
- Modrzew syberyjski dzięki naturalnej żywicy jest bardziej odporny, ale taras modrzew syberyjski po latach również przyjmuje szarą barwę, zazwyczaj po 6-18 miesiącach
- Drewno egzotyczne (bangkirai, ipe, merbau) szarzeje wolniej ze względu na wysoką gęstość i zawartość naturalnych olejów, jednak bangkirai po 12-24 miesiącach bez pielęgnacji traci swój złocistobrązowy kolor
To, czego konkurencyjne artykuły zazwyczaj nie podają, to konkretne ramy czasowe. Wiedza o tempie szarzenia pozwala zaplanować konserwację zanim problem się pogłębi, a nie dopiero wtedy, gdy taras wygląda na zaniedbany.
Odszarzanie drewna krok po kroku
Renowacja tarasu drewnianego to proces wymagający cierpliwości i odpowiedniej kolejności działań. Pominięcie któregokolwiek etapu skutkuje słabym efektem końcowym lub szybkim nawrotem problemu.
Ocena stanu powierzchni i wstępne czyszczenie
Przed przystąpieniem do odszarzania warto ocenić, z jakim rodzajem szarości mamy do czynienia. Jeśli drewno jest szare, ale twarde i bez oznak gnicia, wystarczy odszarzanie chemiczne z późniejszym olejowaniem. Jeśli deski są miękkie, mają ciemne plamy lub widoczne ślady pleśni, konieczna jest głębsza interwencja, niekiedy z użyciem środków biobójczych.
Wstępne czyszczenie polega na usunięciu luźnych zanieczyszczeń, mchu i glonów. Można użyć myjki ciśnieniowej z dyszą wachlarzową (max. 80-100 bar), trzymając ją w odległości min. 30 cm od powierzchni. Należy myć deska po desce, nie robiąc kolistych ruchów. Zbyt duże ciśnienie lub zbyt bliska odległość rozszczepia włókna drewna oraz może spowodować smugi widoczne po naniesieniu pielęgnacyjnej warstwy oleju.
Wybór właściwego środka odszarzania tarasu
Właściwe odszarzanie drewna wymaga odpowiedniego produktu, który zdegraduje lub usunie zszarzałą warstwę powierzchniową. Środek do odszarzania powinien być nie tylko skuteczny, ale i też bezpieczny w stosowaniu dla użytkownika oraz miejsca, w którym jest taras. (często są to rośliny, kwiaty czy trawa przy tarasie).
Takim preparatem zdecydowanie wyróżniającym się na rynku jest bezpieczny i sprawdzony Koralan Holzentgrauer – jest to preparat na zszarzałe drewno stosowany zarówno przez profesjonalne ekipy renowacyjne jak i osoby prywatne same dbające o drewno w swoim ogrodzie. Charakteryzuje się wysoką skutecznością na mocno zszarzałych powierzchniach na drewnie iglastym egzotycznym.
Po wstępnym oczyszczeniu drewna myjką ciśnieniową należy nanieść środek do odszarzania np. Koralan Holzentgrauer w odpowiednim rozcieńczeniu od 1:1 do 1:3 z wodą, w zależności od stopnia zszarzenia tarasu. Produkt należy wcierać w drewno przy pomocy specjalnej szczoty, oraz odczekać parę minut, aby preparat zaczął działać. Aby osiągnąć lepszy efekt, zabieg można powtórzyć. Następnie taras należy bardzo dokładnie spłukać wodą i poczekać co najmniej 48-72 godziny na całkowite wyschnięcie drewna. To jeden z najczęściej pomijanych kroków, który prowadzi do poważnych błędów na kolejnym etapie.
Czy warto stosować domowe sposoby na odszarzanie drewna?
Jak odświeżyć stary taras bez wydawania dużych pieniędzy? To pytanie zadaje sobie wielu właścicieli, a internet pełen jest przepisów z octem, sodą oczyszczoną, podchlorynem sodu i innymi domowymi środkami.
Metoda z octem (kwas octowy 10-30%): Ocet rzeczywiście reaguje ze zszarzałą ligniną i może delikatnie rozjaśnić powierzchnię. Koszt niewielki, ale efekt jest słaby na mocno zszarzałym drewnie i wymaga wielokrotnego nakładania. Istotna wada: kwas octowy obniża pH drewna, co może sprzyjać rozwojowi pleśni, jeśli powierzchnia nie zostanie odpowiednio zneutralizowana i zaimpregnowana.
Metoda z sodą oczyszczoną: Soda jako zasada działa przeciwnie do octu i może usunąć część zanieczyszczeń powierzchniowych. Nie jest jednak środkiem odszarzającym w ścisłym sensie. Koszt niewielki a skuteczność bardzo ograniczona.
Metoda z związkami chloru: chlor usuwa powierzchniowe przebarwienia i rozjaśnia powierzchnię drewna, jednak stosowanie jego związków w skutecznym stężeniu jest bardzo niebezpieczne dla użytkownika.
Różnica w skuteczności w odszarzaniu drewna przy pomocy domowych środków a profesjonalnych preparatów jest na tyle duża, że niewielkie oszczędności kosztów nie rekompensują słabego efektu i konieczności powtórzenia pracy za rok. Dlatego warto stosować sprawdzone, bezpieczne i skuteczne środki do odszarzania.
Olejowanie tarasu po odszarzaniu i typowe błędy renowacji
Samo odszarzanie drewna to dopiero połowa sukcesu. Bez odpowiedniego zabezpieczenia po odszarzaniu drewno zszarzeje ponownie w ciągu kilku tygodni. Olejowanie tarasu to etap, który decyduje o trwałości całej renowacji.
Czym impregnować drewno po odszarzaniu?
Czym odszarzyć drewno i jak je potem zabezpieczyć? To dwa oddzielne pytania wymagające oddzielnych produktów. Preparat do odszarzania otwiera strukturę drewna i usuwa zszarzałą warstwę, a olej lub impregnat wnika w głąb i tworzy ochronę.
Do gatunków iglastych takich jak sosna czy świerk oraz do modrzewia syberyjskiego najlepiej zastosować wodorozcieńczalne oleje, penetrujące w głąb drewna, z filtrem UV oraz zabezpieczające je dodatkowo przed grzybami powodującymi powierzchniowe przebarwienia. Takim produktem jest np. Koralan Olej do drewna specjalny dodatkowo zawierający woski, dzięki którym drewno jest bardziej uodpornione na wodę.
Do drewna egzotyczne (np. bangkirai, ipe) najlepiej zastosować wodorozcieńczalne oleje, penetrujące w głąb drewna, z filtrem UV. Takim produktem jest np. Koralan® Olej do drewna również dodatkowo zawierający woski.
Ważne jest nałożenie oleju w sposób równomierny i w odpowiedniej ilości. Pracę znacząco ułatwia dedykowany pędzel, który pozwala nanosić olej równomiernie i wygodnie w pozycji stojącej
Najczęstsze błędy, które przekreślają renowację
Błędy popełniane podczas renowacji tarasu to temat, o którym artykuły branżowe wspominają zdawkowo. Tymczasem każdy z poniższych błędów może zniszczyć efekt kilkugodzinnej pracy:
Olejowanie mokrego drewna. To najpoważniejszy i najczęstszy błąd. Drewno musi mieć wilgotność poniżej 18% (najlepiej 12-15%), by olej mógł wniknąć w strukturę. Olejowanie po deszczu lub za wcześnie po myciu ciśnieniowym sprawia, że olej pozostaje na powierzchni, tworzy lepką powłokę i złuszcza się po kilku tygodniach.
Brak odszarzania przed olejowaniem. Nałożenie oleju na zszarzałą powierzchnię bez wcześniejszego odszarzania daje efekt ciemnobrązowego, nierównego przebarwienia. Olej wnika w zszarzałą warstwę i ją utrwala, zamiast ją usunąć.
Użycie oleju bezbarwnego bez filtra UV. Oleje bezbarwne penetrują i odżywiają drewno, ale nie chronią ligniny przed promieniowaniem UV. Drewno zabezpieczone takim olejem zaczyna szarzeć ponownie po kilku tygodniach ekspozycji słonecznej.
Zbyt gruba warstwa oleju. Oleje do drewna zewnętrznego działają na zasadzie penetracji, nie powlekania. Zbyt duża ilość oleju nie wchłania się, tworzy tłustą powłokę i zbiera kurz.
Zszarzały taras jako szara patyna – świadomy wybór designerski
Nie każdy właściciel tarasu chce przywracać drewnu oryginalny kolor. Trend określany jako „silver grey” (z angielskiego: srebrna szarość) lub nawiązujący do estetyki drewna niesionego przez wodę zdobywa popularność w projektowaniu ogrodów i tarasów w stylu skandynawskim, industrialnym i japońskim (wabi-sabi).
Szara patyna srebrzystoszara na modrzewie syberyjskim lub bangkirai wygląda estetycznie i spójnie pod warunkiem, że jest jednolita. Problem polega na tym, że naturalne szarzenie rzadko przebiega równomiernie: miejsca zaciemnione szarzeją wolniej, deski o różnej ekspozycji mają różne odcienie, a plamy po liściach czy wodzie tworzą nieestetyczne wzory.
Jak ujednolicić szary kolor tarasu zamiast go usuwać? Istnieje kilka sposobó:
- Użycie preparatów przyśpieszających szarzenie (tzw. weathering accelerators), które wyrównują kolor i nadają jednolity srebrny ton
- Lekkie szlifowanie desek tarasowych w miejscach, gdzie patyna jest nierównomierna, a następnie pozostawienie ich do naturalnego szarzenia
- Zabezpieczenie szarego drewna olejem bezbarwnym lub lekko szarym pigmentem, by utrwalić kolor i chronić strukturę bez przywracania brązu
Jeśli decydujemy się świadomie na szarą estetykę, drewno nadal wymaga zabezpieczenia. Szara patyna to zdegradowana lignina, nie ochrona. Niezabezpieczone szare drewno wchłania wilgoć, pęcznieje, kurczy się i z czasem pęka.
Kiedy i jak często pielęgnować taras. Sezonowy harmonogram
Porady o renowacji tarasu zazwyczaj ograniczają się do informacji „konserwuj wiosną”. To informacja zbyt ogólna. Konkretny kalendarz konserwacji z podziałem na miesiące to wskazówka jakie są opcje czasowe renowacji tarasu:
Marzec/kwiecień: Przegląd po zimie. Sprawdzenie stanu desek, obluzowanych śrub, oznak pleśni lub gnicia. Jeśli taras nie był olejowany jesienią, to idealny moment na odszarzanie i olejowanie. Temperatura powinna wynosić min. 8-10°C, bez prognoz deszczu przez co najmniej 48 godzin.
Maj: Jeśli renowacja była przeprowadzona wiosną, kontrola wchłaniania oleju. Miejsca, gdzie olej się nie wchłonął (jasne plamy), należy przetrzeć szmatką i nałożyć cienką warstwę oleju ponownie.
Czerwiec/lipiec: Intensywny sezon użytkowania. Regularne czyszczenie wodą z mydłem, usuwanie plam z grilla, trawy, napojów. Unikanie agresywnych środków czyszczących (wybielaczy, preparatów na bazie chloru), które niszczą powłokę olejową.
Sierpień/wrzesień: Ocena stanu tarasu po połowie sezonu. Jeśli olej wyraźnie zanikł (drewno wchłania wodę, traci połysk), można nałożyć cienką warstwę odświeżającą bez pełnej renowacji.
Październik/listopad: Najlepszy moment na gruntowne olejowanie przed zimą. Drewno jest suche po lecie, temperatury jeszcze pozwalają na pracę z preparatami. Olejowanie jesienne chroni drewno przed zamarzającą wodą, która rozsadza włókna.
Grudzień/styczeń/luty: Unikanie mycia ciśnieniowego i agresywnego odśnieżania metalowymi łopatami. Jeśli to możliwe, przykrycie tarasu lub przynajmniej mebli ogrodowych.
Przy takim harmonogramie taras z modrzewia syberyjskiego lub bangkirai można utrzymać w dobrym stanie przez 15-20 lat bez konieczności wymiany desek. Bez żadnej pielęgnacji te same deski mogą wymagać wymiany po 7-10 latach.
Najczęściej zadawane pytania
Taras jasny czy ciemny. Co lepiej wygląda po latach?
Jaśniejsze odcienie (naturalne brązy, szarości) ukrywają kurz i drobne zadrapania lepiej niż ciemne bejce. Ciemne kolory wyglądają efektownie po aplikacji, ale szybciej ujawniają wytarcia i nierównomierne blaknięcie. Jaki kolor tarasu drewnianego wybrać? Jeśli priorytetem jest trwałość wyglądu przy minimalnej konserwacji, naturalne odcienie oleju transparentnego lub lekko pigmentowanego w kolorze drewna sprawdzają się najlepiej.
Czym pomalować taras z modrzewia?
Modrzew syberyjski najlepiej olejować, nie malować. Olej penetrujący z filtrem UV oraz substancjami zabezpieczającymi przed grzybami siniznowymi i pleśniowymi wnika w strukturę i nie tworzy błony podatnej na pękanie.
Czy szlifowanie desek tarasowych jest konieczne?
Szlifowanie desek tarasowych jest konieczne w dwóch sytuacjach: gdy drewno ma głęboko wchłoniętą szarość, której preparaty chemiczne nie usuwają w pełni, oraz gdy powierzchnia jest szorstka lub ma włókna uniesione przez wodę. Do szlifowania tarasu używa się papieru o gradacji 40-80 (zgrubne wyrównanie) i 80-120 (wykończenie). Po szlifowaniu drewno trzeba odpylić i odczekać 24 godziny przed nałożeniem preparatu.