Drewno, które ma bezpośredni kontakt z ziemią, jest szczególnie narażone na zniszczenie. W gruncie długo pozostaje wilgotne, ma ograniczoną możliwość wysychania i jest narażone na działanie grzybów powodujących rozkład drewna. Dlatego zwykłe pomalowanie słupka impregnatem do drewna zewnętrznego nie daje takiej ochrony, jakiej wymaga drewno wkopane w ziemię.
Jeżeli słupki, palisady lub inne elementy mają służyć przez wiele lat, trzeba dobrać nie tylko odpowiedni środek ochrony drewna, ale również właściwy gatunek drewna i metodę impregnacji.
Drewno w gruncie – co oznacza 4 klasa użytkowania?
Norma EN 335 dzieli warunki użytkowania drewna na klasy. Drewno znajdujące się bezpośrednio w gruncie lub mające kontakt z wodą słodką znajduje się w 4 klasie użytkowania, określanej jako UC4.
Do tej grupy należą między innymi:
- słupki ogrodzeniowe wkopane w ziemię,
- palisady i obrzeża drewniane,
- słupki sadownicze i elementy konstrukcji ogrodowych,
- inne elementy drewniane pozostające w stałym kontakcie z gruntem.
Warunki w 4 klasie użytkowania są dużo trudniejsze niż w przypadku drewna używanego na zewnątrz, ale znajdującego się nad ziemią. Dlatego do takich zastosowań potrzebne jest zabezpieczenie przeznaczone właśnie do kontaktu z gruntem.
Dlaczego gatunek drewna ma znaczenie?
Nie każde drewno daje się równie dobrze zaimpregnować. W przypadku przemysłowej impregnacji ciśnieniowej bardzo dobrym materiałem jest sosna, a szczególnie jej jasna, zewnętrzna część – biel. Biel sosny łatwo przyjmuje roztwór impregnacyjny, dzięki czemu środek ochronny może wniknąć głęboko w drewno.
Znacznie trudniej impregnuje się twardziel sosny, czyli jej ciemniejszą część wewnętrzną. Trudnym do nasycenia gatunkiem jest również świerk. Samo umieszczenie drewna w autoklawie nie oznacza więc jeszcze, że każdy gatunek zostanie zabezpieczony w taki sam sposób.
Są również gatunki o wysokiej naturalnej trwałości, np. twardziel robinii. W ich przypadku odporność na rozkład wynika przede wszystkim z naturalnych właściwości drewna. Nie można jednak zakładać, że podobną trwałość w gruncie ma każde drewno liściaste.
Impregnacja próżniowo-ciśnieniowa – skuteczna ochrona sosny w gruncie
W przypadku sosnowych słupków i innych elementów przeznaczonych do wieloletniego kontaktu z ziemią najbardziej skutecznym rozwiązaniem jest profesjonalna impregnacja próżniowo-ciśnieniowa w autoklawie.
Proces jest wykonywany w specjalnym urządzeniu. Najpierw z drewna usuwa się część powietrza za pomocą próżni. Następnie autoklaw napełnia się roztworem impregnacyjnym i pod ciśnieniem wprowadza go w strukturę drewna. Dzięki temu środek może dotrzeć znacznie głębiej niż przy malowaniu pędzlem, natrysku czy krótkim zanurzeniu.
Nie wystarczy, że drewno jest zielone lub brązowe
Kolor drewna po impregnacji nie mówi, czy zostało ono prawidłowo zabezpieczone do kontaktu z gruntem. W profesjonalnej impregnacji ważne są przede wszystkim dwa parametry:
Penetracja
Określa, jak głęboko środek ochrony drewna wniknął w jego przekrój. Wymagania dotyczące penetracji drewna impregnowanego przemysłowo opisuje m.in. norma EN 351-1.
Retencja
Mówiąc prościej, jest to ilość środka ochronnego, która musi znaleźć się w odpowiednio zaimpregnowanej części drewna.
Skuteczna ochrona w 4 klasie użytkowania wymaga więc jednocześnie odpowiednio głębokiej impregnacji oraz wprowadzenia wymaganej ilości środka. Sam wygląd elementu nie jest potwierdzeniem prawidłowo wykonanej impregnacji.
Korasit® KS2 – przykład środka do impregnacji w klasie czwartej
Korasit® KS2 jest środkiem przeznaczonym do przemysłowej impregnacji próżniowo-ciśnieniowej drewna. Jego działanie opiera się na połączeniu związków miedzi oraz czwartorzędowego związku amoniowego (QAC).
Środek może być stosowany do ochrony drewna w klasach użytkowania 1–4 zgodnie z EN 335, a więc również do elementów mających bezpośredni kontakt z gruntem.
Dla drewna iglastego użytkowanego w 4 klasie użytkowania instrukcja techniczna określa ilość 12,1 kg koncentratu na m³ zaimpregnowanej strefy drewna. Dla określonych zastosowań niszowych, np. słupków sadowniczych, wartość ta wynosi 23,2 kg/m³ zaimpregnowanej strefy.
W praktyce oznacza to, że zakład impregnacyjny musi odpowiednio dobrać parametry procesu i kontrolować zarówno ilość wprowadzonego środka, jak i jego penetrację w drewnie.
Czy wystarczy pomalować słupek impregnatem?
W przypadku słupka, który ma przez wiele lat pozostawać w ziemi, malowanie powierzchniowe nie daje takiej ochrony jak prawidłowo wykonana impregnacja ciśnieniowa. Preparat nakładany pędzlem lub natryskiem zabezpiecza głównie powierzchnię drewna i nie wnika tak głęboko jak środek wprowadzony pod ciśnieniem.
Ma to szczególne znaczenie, gdy drewno pęka, zostanie uszkodzone lub przecięte. Wtedy może zostać odsłonięta część, do której środek ochronny nie dotarł.
Dlatego cięcie na długość, wiercenie i inne ważniejsze prace najlepiej wykonać przed impregnacją ciśnieniową. Jeżeli drewno trzeba przeciąć już po impregnacji, odsłoniętą powierzchnię należy ponownie zabezpieczyć środkiem przeznaczonym do tego celu.
Czy lepik lub powłoka bitumiczna wystarczą?
Powłoka bitumiczna może ograniczyć bezpośredni kontakt powierzchni drewna z wodą i ziemią, ale działa przede wszystkim jak bariera. Nie zastępuje profesjonalnej impregnacji drewna przeznaczonego do 4 klasy użytkowania.
Jeżeli powłoka zostanie uszkodzona albo drewno popęka, wilgoć może dostać się pod warstwę ochronną. Dlatego powłoki tego typu można traktować jako rozwiązanie dodatkowe, a nie jako odpowiednik impregnacji ciśnieniowej.
Jeśli można – warto oddzielić drewno od ziemi
Nie każdy słupek musi być wkopany bezpośrednio w grunt. W przypadku pergoli, wiat czy innych konstrukcji dobrym rozwiązaniem mogą być stalowe kotwy i podstawy, które utrzymują drewno nad powierzchnią ziemi. Drewno może wtedy łatwiej wysychać, a ryzyko jego rozkładu jest mniejsze.
W przypadku ogrodzeń, palisad czy słupków sadowniczych kontakt z ziemią jest jednak często nieunikniony. W takich zastosowaniach prawidłowa impregnacja ciśnieniowa ma szczególne znaczenie.
Jak wybrać drewno do kontaktu z gruntem?
Kupując słupki lub inne elementy drewniane, które mają być wkopane w ziemię, warto zapytać sprzedawcę nie tylko, czy drewno jest „impregnowane”, ale przede wszystkim, czy zostało zabezpieczone do 4 klasy użytkowania.
Warto zwrócić uwagę na:
- gatunek drewna,
- deklarowaną klasę użytkowania,
- zastosowany środek ochrony drewna,
- metodę impregnacji,
- wymaganą penetrację i ilość środka.
Najczęstsze pytania
Czym zabezpieczyć drewniany słupek wkopany w ziemię?
W przypadku sosny przeznaczonej do wieloletniego użytkowania najlepszym rozwiązaniem jest profesjonalna impregnacja próżniowo-ciśnieniowa wykonana środkiem przeznaczonym do 4 klasy użytkowania.
Czy zielony lub brązowy kolor oznacza klasę użytkowania w kontakcie z gruntem, czyli 4?
Nie. Kolor nie potwierdza ani głębokości impregnacji, ani ilości środka znajdującego się w drewnie.
Czy impregnat nanoszony pędzlem wystarczy?
Do wielu zastosowań nad ziemią impregnacja powierzchniowa może być odpowiednim rozwiązaniem. Przy długotrwałym kontakcie drewna z gruntem nie daje jednak takiego zabezpieczenia jak prawidłowa impregnacja ciśnieniowa do 4 klasy.
Czy każde drewno można zaimpregnować tak samo?
Nie. Poszczególne gatunki bardzo różnią się podatnością na impregnację. Biel sosny bardzo dobrze przyjmuje środki ochronne, natomiast twardziel sosny i świerk są znacznie trudniejsze do nasycenia.